Leven we in een hypernerveuze samenleving?

Een beetje niets doen. Het klinkt eenvoudig, maar wanneer doen we dat eigenlijk nog?

Een bericht beantwoorden terwijl je aan het koken bent. Nog snel een pakketje bestellen. Even je mails checken voor je gaat slapen. Een podcast opzetten tijdens het wandelen. En als er eindelijk een stil moment valt, ligt de smartphone binnen handbereik.

We zijn steeds beter geworden in tijd winnen. Technologie maakt ons leven makkelijker, winkels zijn langer open, boodschappen worden thuisbezorgd en bijna alles is onmiddellijk beschikbaar. Maar de tijd die we daarmee winnen, lijkt zelden leeg te blijven. We vullen hem opnieuw. Met werk. Met afspraken. Met schermen. Met boodschappen. Met nog één ding dat snel geregeld kan worden.

Tegelijk is de lat steeds hoger komen te liggen. We willen goed werk leveren, een betrokken ouder zijn, gezond leven, sporten, vrienden zien, onze administratie op orde houden en liefst ook nog een beetje genieten. Zelfs ontspannen kan tegenwoordig voelen als iets wat we goed moeten aanpakken.

In Nederland kreeg dit fenomeen vorig jaar een naam. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving sprak over de ‘hypernerveuze samenleving’: een samenleving waarin versnelling , prestatiedruk en individualisering elkaar versterken.

• Versnelling: Alles moet sneller, van direct reageren op berichten tot pakketjes die de volgende dag bezorgd worden.
• Prestatiedruk: Overal geldt de onuitgesproken norm om beter, sneller en efficiënter te presteren (op school, het werk en in de vrije tijd).
• Doorgeslagen individualisme: Mensen worden geacht hun eigen geluk en mentale gezondheid volledig zelf te managen en te bevechten.

De gevolgen zijn groot:

• Mentale druk: Bijna de helft van de volwassenen worstelt ooit met psychische aandoeningen, en steeds meer jongeren bezwijken onder de druk.
• Hoge maatschappelijke kosten: Mentale problemen en uitval (zoals burn-outs) kosten de samenleving miljarden euro's per jaar en overbelasten de zorg. ‍
• Individuele schuld: Het antwoord is vaak 'dweilen met de kraan open' via mindfulness-cursussen of zelfhulpboeken, waarmee de verantwoordelijkheid onterecht bij het individu wordt gelegd.

De raad pleit daarom onder meer voor iets wat verrassend radicaal klinkt: meer lege tijd. Tijd waarin niets hoeft en die niet meteen opnieuw ingevuld moet worden.

‍

De Nederlandse raad voor Volksgezondheid schreef deze aanbeveling: " Start nu de sociaal culturele verandering die nodig is voor een meer ontspannen samenleving.

Om te voorkomen dat de hypernerveuze samenleving alleen nog maar meer druk legt op de mentale volksgezondheid, is actie nodig. Wij allemaal, als professionals, vrienden en familieleden. Het inzetten van deze verandering kunnen we niet langer uitstellen. Steeds meer mensen hebben mentale problemen, meer mensen vallen uit met een burn-out en de mentale gezondheid van jongeren holt achteruit. Tegelijkertijd vraagt de cultuurverandering die wij voorstaan ook om kritisch te kijken naar nieuwe maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Versterken ze de hypernerveuze samenleving niet alleen maar of dragen ze werkelijk bij aan meer ontspanning?"

‍

Dat betekent niet dat alles trager moet. Technologie is handig. Flexibiliteit kan bevrijdend zijn. Een winkel die op zondag open is, kan voor iemand net een uitkomst zijn. Het probleem zit niet in één WhatsApp-bericht of één late bestelling.

Het zit in het feit dat er steeds minder vanzelfsprekende grenzen zijn.

‍

Werk kan altijd. Winkelen kan altijd. Entertainment kan altijd. Contact kan altijd. En dus kunnen we ook altijd nog iets doen.

Misschien hebben we daarom af en toe een moment nodig waarop de druk simpelweg wegvalt.

‍

Wat als we niet alleen mensen weerbaarder moeten maken, maar ook de samenleving wat minder nerveus?

‍

Dat is het kleine experiment achter Slow Up.

Op 24 en 25 oktober nodigen we heel België uit om 25 uur lang uit de ratrace te stappen.

Gewoon om even ruimte te maken. Voor een gesprek. Voor een wandeling. Voor slaap. Voor verveling. Voor elkaar.

Of voor helemaal niets.

^‍